Ataki paniki — objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie z nimi
Ataki paniki to napady silnego lęku o podłożu psychologicznym. Intensywny lęk nie jest w tym przypadku spowodowany realnie występującym zagrożeniem. Nie oznacza to jednak, że doświadczająca go osoba odczuwa go „bez powodu”. Dla niej zagrożenie jest jak najbardziej autentyczne. OBJAWYUczucia doznawane podczas ataku paniki są bardzo intensywne i niektóre z nich mogą zostać mylnie uznane za objawy udaru czy zawału serca, co wpływa na zwiększenie odczuwanego niepokoju. Do najczęściej występujących objawów należą:– bóle w klatce piersiowej, duszności, przyspieszony oddech, niekontrolowany płytki oddech,– zawroty głowy,– drżenie całego ciała lub określonej grupy mięśni, drętwienie (mrowienie) kończyn,– bóle brzucha, nudności,– kołatanie serca, przyspieszone tętno,– pocenie się (zimne poty),– brak tchu,– dreszcze lub nagłe uczucie gorąca,– uczucie dławienia się,– omdlewanie, bladość skóry,– obawa przed utratą kontroli nad sobą,– obawa przed śmiercią,– paraliż kończyn,– nieprzyjemne doznania w jamie brzusznej lub biegunka. PRZYCZYNYNaukowcy wciąż nie odkryli jeszcze dokładnej przyczyny występowania ataków paniki. Wielu specjalistów wskazuje na czynniki biologiczne. Teorie o biologicznym podłożu ataków paniki są związane z zaburzeniami pracy neuroprzekaźników serotoniny i noradrenaliny. Jako powody wystąpienia ataku paniki wskazuje się tutaj:* wyższy niż u przeciętnej osoby poziom napięcia układu sympatycznego,* nieprawidłową pracę ośrodków zlokalizowanych w korze skroniowej.Z kolei psychologowie w pojawieniu się ataków paniki podkreślają także rolę:* nieprawidłowych schematów poznawczych, np. powtarzanie zachowania rodziców, którzy reagowali w sposób lękowy na trudne sytuacje, czego dziecko nauczyło się poprzez ich obserwację;* sytuacji rodzinnej i stosunku rodziców do dziecka – osoby wychowane w rodzinach z problemami, w których wystąpiły zaburzenia psychiczne, są bardziej narażone na wystąpienie ataku paniki;* nieprawidłowej komunikacji – niezdolność do wyrażania i rozmawiania o uczuciach i potrzebach, perfekcjonizm, nadmierna ostrożność i krytycyzm rodziców. JAK RADZIĆ SOBIE Z ATAKAMI PANIKI?Jeśli atak paniki nie są leczone, wywołują wtórne konsekwencje. Pojawia się zjawisko „lęku przed lękiem” (to tak zwany lęk antycypacyjny). Pacjent zaczyna bać się, że w każdej chwili może znowu doświadczyć ataku paniki. Chory może mieć poczucie nierealności otoczenia, odłączenia się od własnej osoby. Boi się utraty panowania nad sobą, choroby psychicznej. Zaczyna więc unikać określonych sytuacji czy przemieszczania się samochodem lub innymi środkami komunikacji. Często pojawia się wówczas agorafobia, czyli lęk przed przebywaniem w otwartej przestrzeni, opuszczeniem pomieszczenia, tłumem oraz miejscami publicznymi. Osoba z doświadczeniem napadów paniki zaczyna bać się mostów, samolotów, otwartych przestrzeni, tłumu itp. Podstawową metodą leczenia ataków paniki jest terapia. U każdego pacjenta napad paniki ma inne przyczyny i może objawiać się odmiennie. Pomoc osobom cierpiącym na nawracające ataki paniki powinna być więc „szyta na miarę”. Terapia polega na udzieleniu wsparcia w najważniejszej relacji (czyli z samym sobą), redukcji napięcia i coraz głębszym rozumieniu mechanizmu pojawiania się lęku. Często wprowadza się również desensytyzację, czyli stopniowe odwrażliwianie i przyzwyczajanie poprzez konfrontację z sytuacją, która nie stanowi bezpośredniego zagrożenia. Celem leczenia jest obniżenie poziomu odczuwanego lęku, zmniejszenie częstości napadów, nauczenie pacjenta radzenia sobie z jego objawami i stopniowe wprowadzanie rozumienia istoty choroby. Poza terapią można wprowadzać naukę technik relaksacyjnych, rozluźniania mięśni, odprężania, pogłębionego oddychania – przynoszą one doraźną ulgę podczas ataków paniki.
Relaksacja — czym jest, techniki i jak często ją przeprowadzać
Relaksacja jest rozluźnieniem wewnętrznego napięcia, w wyniku, którego zmniejszają się nasze negatywne emocje, takie jak lęk, złość, gniew, zawiść. Możemy powiedzieć, że w wyniku rozluźnienia negatywne emocje zamieniają się w życzliwość, radość i spokój. Rozluźnienie wewnętrznych napięć i negatywnych emocji sprzyja także rozwojowi dojrzałość emocjonalnej. W potocznym rozumieniu relaks jest określany jako rozluźnienie, odprężenie. Bardziej fachowo mówi się o zwolnieniu psychofizycznym, zmniejszeniu napięcia somatopsychicznego (cielesno-psychicznego) czy reakcji demobilizacyjnej (zmniejszenie mobilizacji) organizmu. Niezależnie od użytego pojęcia zawsze chodzi o stan przeciwny do stresu i napięcia. Reakcji relaksu towarzyszyć mogą subiektywne odczucia określane jako wewnętrzny spokój, wewnętrzne wyciszenie, odprężenie, pogoda ducha, wrażenie zapadania się, wewnętrzna błogość, łagodna euforia, stan zmienionej świadomości. Mówi się niekiedy wprost, że relaks jest specyficznym „przestrojeniem świadomości”, które powoduje zmniejszenie wrażliwości na bodźce zewnętrzne i zwiększenie wrażliwości na bodźce wewnętrzne pochodzące z wnętrza organizmu i sfery ducha oraz psychiki. Techniki relaksacyjneRelaksacja to wszelkie metody i sposoby uzyskiwania stanu fizycznego i psychicznego odprężenia, czyli tzw. stanu relaksu. Treningi i ćwiczenia relaksacyjne służą wypracowaniu nawyków wprowadzania się w ten stan.Techniki relaksacyjne doskonale sprawdzają się w walce ze stresem. Dzięki nim w kilkanaście minut wyciszysz się i odprężysz. Ich zaletą jest to, że praktycznie każdy może się ich nauczyć i z powodzeniem stosować w codziennych sytuacjach. Pomagają zapanować nad reakcjami organizmu i pozbyć się nieprzyjemnego napięcia emocjonalnego. Oto wybrane techniki relaksacyjne:– Ćwiczenia oddechowe,– Technika progresywnej relaksacji mięśni Jacobsona,– Wizualizacja,– Aromaterapia,– Muzykoterapia. Jak długo i jak często stosować relaksację?Wiele osób uzyskuje dzięki opisywanym technikom spokój i poczucie odzyskania kontroli nad życiem. Jednak nabycie umiejętności odprężania się przy zastosowaniu treningu relaksacyjnego wymaga w miarę regularnych ćwiczeń. Trzeba je powtarzać około 3-5 razy w tygodniu, przez minimum 2 tygodnie, aby efekty tych ćwiczeń były odczuwalne. Skuteczne wyćwiczenie umiejętności relaksacji przydaje się również po ustąpieniu napadów paniki, np. w okresach trudniejszych sytuacji, będzie więc wspomagać budowanie poczucia naszej wewnętrznej siły.
Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) — czy jest, jakie są objawy i kiedy zgłosić się do psychologa?
aburzenie obsesyjno-kompulsyjne lub obsesyjno-kompulsywne (OCD) wiąże się z lękiem, który wywołuje niepożądane, natrętne myśli i niepokojące wyobrażenia. Towarzyszą temu zachowania, które mają charakter przymusu. Celem tych zachowań jest neutralizacja obsesyjnych myśli. Zaburzenie to znane jest również pod nazwami: nerwica natręctw, zespół anankastyczny, nerwica anankastyczna.Człowiek dotknięty zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym bardzo się czegoś boi i od tego strachu wszystko się zaczyna. Obawy dotyczą najczęściej zdrowia i zarazków („wszędzie są bakterie, zarażę się, jeżeli dotknę czegokolwiek w sklepie lub tramwaju”), pieniędzy („zbankrutuję”), a także bezpieczeństwa najbliższych. Zdarzają się także obsesyjne, budzące przerażenie myśli o zrobieniu komuś czegoś złego. Lęk jest tak silny, że Pacjent zaczyna zastanawiać się, co może zrobić, by go ukoić i zminimalizować ryzyko, że wydarzy się to, co tak strasznie go przeraża. Objawy te uporczywie nawracają, stając się źródłem poważnego dyskomfortu i znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Osoba dotknięta OCD może doświadczać jedynie myśli natrętnych, jedynie czynności przymusowych lub jednych i drugich równocześnie. Najczęściej występujące obsesje dotyczą m.in.:* brudu („ubrudziłem się dotykając klamki”),* wątpliwości („czy zamknąłem drzwi?”),* potrzeby symetrii („książki muszą leżeć równo”),* agresji („a jeśli kogoś skrzywdzę?”).Najczęściej występujące czynności natrętne (kompulsje) dotyczą m.in.:* sprawdzania,* liczenia,* mycia,* potrzeby bycia zapewnianym o czymś. Jak w przypadku wielu dolegliwości i zaburzeń psychicznych, także w zaburzeniu obsesyjno–kompulsyjnym przyczyny są uwarunkowane wieloczynnikowo i są wypadkową interakcji wpływów biologicznych (w tym czynniki genetyczne), psychologicznych i społecznych. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne może być dla Ciebie trudne do zrozumienia, wywoływać wstyd i poczucie winy, że nie potrafisz sobie inaczej poradzić z lękiem. Pamiętaj jednak, że specjaliści – psycholodzy i psychiatrzy – zdają sobie sprawę z tego, że zachowania związane z OCD znajdują się całkowicie poza Twoją kontrolą i nie wpływają w żaden sposób na Twoją wartość jako człowieka. Nie jesteś sam/a – przerażające myśli, które prowadzą do powtarzalnych czynności, są udziałem tysięcy ludzi na całym świecie. Warto zgłosić się do psychologa, jeżeli:* Czujesz, że Twoje objawy i lęk są nadmiarowe, wywołują u Ciebie cierpienie i utrudniają codzienne funkcjonowanie;* Masz wrażenie, że powtarzasz pewne czynności nie do końca z własnej woli;* W Twojej głowie ciągle powtarzają się myśli, ktуóe wzbudzają w Tobie poczucie winy i z którymi się nie utożsamiasz;* Ktoś bliski, kogo opinię sobie cenisz, zwrócił Ci uwagę na to, że ciągle powtarzasz pewne zachowania lub Twуj lęk wydaje się wymykać spod kontroli. Świetne efekty w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych przynosi psychoterapia. W trakcie spotkań z psychologiem będziesz mógł/mogła – w bezpiecznej i nieoceniającej atmosferze – przyjrzeć się źródłom swoje lęku, skonfrontować się z nim i nauczyć się adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z nim. Zrozumiesz, że każda obawa z czasem słabnie – także bez wykonywania przymusowych zachowań.
Emocje — czy są i jak sobie z nimi radzić?
Emocje nadają naszemu życiu koloryt i czasami sprawiają (a przynajmniej tak nam się wydaje), że wszystko komplikują, uwierają nas i sprawiają, że już nic nie rozumiemy i nad niczym nie panujemy.Emocji jest wiele, a wśród nich między innymi: radość, smutek, strach, złość, zaskoczenie, wstręt, wstyd, dumę, zażenowanie, podniecenie. Emocje to stany intencjonalne. Oznacza to, że ujawniają się w kontekście wystąpienia jakiegoś zjawiska, osoby, obiektu (prawdziwego lub, co ważne, wyobrażonego). Emocja ma czynnik wartościujący – zaraz dokładamy ocenę – złe lub dobre. Choć w rzeczywistości emocje nie są ani dobre, ani złe. Po prostu ujawniają się jako konsekwencja naszych potrzeb, myślenia, przekonań, wartości. Co ważne emocje są krótkotrwałe. Choć emocje związane są z naszą psychiką, to wpływają również w sposób znaczący na nasze ciało w postaci np. spłyconego oddechu, szybszego bicia serca czy nerwobóli. Jedną z najważniejszych rzeczy, które trzeba zrozumieć jest fakt, że wszystkie emocje są tak samo ważne. Każde odczuwanie emocji stanowi dla nas komunikat od naszego organizmu. Negatywne emocje informują nas o tym, że coś nam przeszkadza i jest sprzeczne z naszym ogólnym odczuwaniem świata. To właśnie dzięki odczuwaniu tych emocji, dostajemy sygnał do działania, by wpłynąć i zmienić sytuację, która nam przeszkadza. Niezależnie od tego, w jakim momencie i sytuacjach się pojawiają to pamiętajmy, że to właśnie dzięki nim umiemy kochać, bronić się, przetrwać i zadbać o swoje bezpieczeństwo. Starajmy się nie tłumić i nie wstydzić się nieprzyjemnych emocji – zadbajmy, by nie były dla nas dla naszego organizmu destrukcyjne oraz spróbujmy wyciągnąć z nich tyle, ile jesteśmy w stanie. Jak możemy radzić sobie z emocjami? Oto kilka sposobów:1. By wyciszyć emocje, można użyć, tzw. reduktorów. Ćwiczenia oddechowe, liczenie od końca, przypominanie sobie ulubionego zdjęcia, myślenie o ukochanym miejscu, wspominanie miłych chwil, wyjście na spacer, podjęcie aktywności sportowej. Warto wypróbować kilka prostych sposobów, by odnaleźć ten dla nas najskuteczniejszy.2. Zaakceptuj swoje emocje. Pamiętaj, że nie warto tłumić w sobie złych emocji. Błędnym przekonaniem jest, że wiążą się one z agresją lub przemocą. Można być złym i nie przejawiać agresji. Odczuwanie złości bądź agresji daje nam sygnał, że dana sytuacja lub wydarzenie nam nie pasują. Dzięki temu możemy szybciej dokonywać zmian i walczyć o swoje wartości bądź przekonania.3. Ogranicz używki. Palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu to jedno z intuicyjnych działań, które tak naprawdę nie przynoszą zamierzonego skutku. Negatywne emocje pobudzają nas i podnoszą ciśnienie oraz tętno. Alkohol czy papierosy robią dokładnie to samo, więc w efekcie jesteśmy jeszcze bardziej pobudzeni.4. Rozpoznawaj sygnały. Rozpoznawanie tego, co czujemy jest jedną z najtrudniejszych umiejętności. Na pewno pomocne w takich sytuacjach jest słuchanie swojego ciała – pamiętaj, że emocje są pochodną naszego układu hormonalnego. Takich sygnałów jest wiele – szybsze bicie serca, rumieńce na twarzy, przeszywające dreszcze – poświęć chwilę i postaraj się nazwać to, co czujesz.5. Poproś o pomoc psychologa. Praca z emocjami, przekonaniami to jedno z najważniejszych zadań w zakresie rozwoju osobistego. Możesz nad tym popracować z psychologiem, terapeutą, pójść na szkolenie. Jeśli czujesz, że nie dajesz rady – nie wahaj się zadzwonić do psychologa.
Jak poradzić sobie z niską samooceną?
Poczucie własnej wartości jest jednym z najważniejszych składników rozwoju osobistego i dobrego samopoczucia emocjonalnego każdego człowieka. Poziom samooceny może zmieniać się w ciągu życia i być uzależniony od różnych sytuacji. Pomimo tego, że pojęcie niskiej samooceny jest często bagatelizowane, jej skutki mogą w znacznym stopniu wpływać na obniżenie dobrostanu. Niskie poczucie własnej wartości może stanowić czynnik ryzyka wystąpienia depresji, zaburzeń lękowych oraz tendencji samobójczych czy zachowań autodestrukcyjnych. Dlatego trzeba zwracać uwagę na objawy, które wskazują, że nie kochasz siebie tak bardzo, jak na to zasługujesz. Objawy niskiej samooceny:* wycofanie, nieśmiałość, lęk przed zmianą, doszukiwanie się winy we własnym zachowaniu,* pesymizm, nadwrażliwość na krytykę, perseweratywność (długie przeżywanie sytuacji stresowej),* brak wiary we własne siły,* oczekiwanie negatywnych konsekwencji własnych działań,* lęk przed wystąpieniami publicznymi,* problemy z podejmowaniem decyzji, brak motywacji do działania,* nieśmiałość i niechęć do wchodzenia w interakcje społeczne,* ciągłe poczucie winy oraz wstydu,* złość i zdenerwowanie w reakcji na krytykę,* wysokie wymagania wobec siebie,* nadmierny perfekcjonizm, chęć wyręczania innych osób,* ciągła chęć dopasowywania się do oczekiwań innych ludzi. Jak poradzić sobie z niską samooceną?Życie z obniżonym poczuciem własnej wartości nie jest łatwe, dlatego tak wiele osób zastanawia się, jak poradzić sobie z niską samooceną. Pomimo tego, że zmiana w podejściu do własnej osoby jest zależna od naszych chęci, często niezbędnym jest skorzystanie z pomocy psychologa. Najczęściej leczenie niskiej samooceny opiera się na zmianie sposobu myślenia o własnej osobie. Psychoterapia pozwala na głębsze przyjrzenie się źródłom krytycznego myślenia, a co za tym idzie, wdrożenie odpowiednich technik mających na celu zmianę fałszywych przekonań na temat własnej osoby. Terapia niskiej samooceny często przynosi bardzo dobre rezultaty i znacznie wpływa na polepszenie codziennego funkcjonowania.Terapia mająca na celu pracę z samooceną może trwać od kilku miesięcy do kilku lat, zależy to od tego, czy występują jakieś dodatkowe objawy.Warto rozpocząć psychoterapię, ponieważ adekwatna samoocena pomaga na poprawę relacji partnerskich i rodzinnych. Często osoby z wyższą samooceną łatwiej znajdują satysfakcjonującą pracę, są bardziej asertywni, potrafią cieszyć się z własnych sukcesów i pasji oraz odważniej i z mniejszym lękiem podejmują wyzwania.
Uzależnienia dzieci i młodzieży — Jak je rozpoznać i jak im zapobiegać
Uzależnienia wśród dzieci i młodzieży to niezwykle złożony problem, który z roku na rok narasta i przyjmuje różne formy. Ponadto w okresie dojrzewania pojawiają się dodatkowe trudności w interpretacji zachowań nastolatka. Uzależnienie u dzieci i młodzieży może rozwijać się po cichu i wynikać z rozmaitych przyczyn. To, czy w porę je rozpoznamy zależy w dużej mierze od rodziców. Dlatego niezwykle ważna jest czujność, a także minimalizowanie zagrożenia. Każde dziecko jest w jakimś stopniu narażone na kontakt z używkami, podobnie jak i dorośli. Trzeba zatem zadać sobie pytanie: czy moje dziecko jest świadome zagrożeń, czy czuje się bezpieczne w swoim otoczeniu, czy posiada niezbędną wiedzę, czy jest wystarczająco asertywne, aby w trosce i szacunku do siebie powiedzieć pokusom lub presji: „nie”? Czynniki i sytuacje zwiększające prawdopodobieństwo sięgania po używki przez młodzież oraz te minimalizujące zagrożenie. Relacje dziecka z otoczeniem mają ogromne znaczenie. Wśród czynników ryzyka znajdziemy: brak nadzoru rodzicielskiego, słabe przywiązanie dziecka do rodziców, brak zaufania do dorosłych czy też uzależnienia w bliskim otoczeniu i trudne warunki życia np. zaniedbanie w domu. Na minimalizowanie zagrożenia ma natomiast wpływ: wsparcie rodziców i silne więzi rodzinne, obecność w życiu młodej osoby dobrych wzorców, mentorów i stabilne środowisko domowe. Profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień zaczyna się w domu. I chociaż szkoła odgrywa w tej kwestii również ogromną rolę, ale to my — rodzice musimy mieć świadomość zagrożenia, rozmawiać z dzieckiem oraz wiedzieć, gdzie szukać pomocy. Na sukces rodzicielskiej ochrony przed uzależnieniami składają się przede wszystkim zaufanie dziecka do rodzica, edukowanie dziecka, ale też umiejętności komunikacyjne rodzica. Profilaktyka uzależnień polega nie tylko na uświadamianiu małoletnim zagrożeń wynikających ze stosowania substancji odurzających, psychoaktywnych czy też popadania w nałogi behawioralne, ale przede wszystkim na wzmacnianiu ich poczucia wartości, szacunku do swojej osoby, minimalizowania czynników ryzyka, o których przeczytaliście wyżej. Jakie oznaki powinny zaniepokoić rodziców? Okres dojrzewania dla każdego dziecka może być inny, jedne dzieci przechodzącą go dużo spokojniej, inne — w interpretacji dorosłych — jak tornado. Na ten etap ma wpływ przede wszystkim biologia i rozwój mózgu, ale także otoczenie, które może ten czas odpowiednio wspierać i rozumieć, lub odwrotnie. Niektóre objawy, które mogą zaniepokoić rodziców to duży spadek zaangażowania w dotychczasowe aktywności, złe oceny, zmiana znajomych, wyników w szkole, problemy zdrowotne lub złe nawyki dotyczące snu, wycofanie, mniej otwartości i szczerości. Wymienione symptomy mogą także mieć inne podłoże i dotyczyć problemów związanych z trudnościami związanymi z dojrzewaniem, zrozumieniem swoich emocji, silnymi przeżyciami, rozterkami związanymi z grupą rówieśniczą, doznanie krzywdy przez dziecko, duże zmiany w rodzinie, problemy ze zdrowiem itd. W przypadku ich wystąpienia dobrze jest udać się po psychologiczne wsparcie.